ग्रामीण भागात शेतात असणारा देव म्हणजे म्हसोबा, यासंबंधित इतिहास कळू शकेल का?

म्हसोबा, पश्चिम आणि दक्षिण भारतातील पशुपालकांची एक दैवत आहे. महाराष्ट्रातील गवळी समाज शेकडो वर्षांपासून या दैवताची उपासना करत आहेत.

पारंपारिकपणे, मराठा जातीमध्ये म्हसोबा या दैवताला खूप पुजले जाते. 19व्या शतकातील म्हसोबाबद्दलच्या मराठ्यांच्या भक्तीविषयी असं म्हटलं जातं कि येथील गावात आजूबाजूला म्हसोबाच्या नावाने दगड न पूजणारे मराठ्यांचे एखादेही कुटुंब सापडणार नाही. तो म्हसोबाचे नाव घेतल्याशिवाय नांगरणीच्या कुंड्यावर हात ठेवणार नाही, शेतात धान्य पेरणार नाही आणि खळ्यावर धान्यही मळणार ही नाही!

म्हसोबा हे भोसल्याचंही दैवत आहे. पुरंदर किल्ल्यावर म्हसोबाचे एक मंदिर आहे आणि जवळच एक सुंदर जलसाठा आहे ज्याचे नाव आहे, 'म्हसोबा टाकी'.

म्हसोबाची मंदिरे ब्राह्मणवादी नाहीत आणि संस्कृत साहित्यात त्यांच्याबद्दल काहीही लिहिलेलेही नाही. त्याला एक "क्षेत्रपाल" म्हणजेच शेतकऱ्यांचा रक्षणकर्ता म्हणूनही पूजले जाते. त्याला "सती-आसरा म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या सात देवी देवतांचा पालक भाऊ" देखील मानले जाते.

म्हसोबाचा संबंध शंकराशीही जोडला जातो. महाराष्ट्राच्या म्हसोबा पंथात म्हसोबा (महिषा / महेशा, जे शिव / शंकर याचे आणखी एक नाव आहे) यांची पत्नी जोगूबाई (दुर्गा) हिचीदेखील यांच्यासमवेत उपासना केली जाते.

नमोस्तुते !

........................................................................................

देवी देवतांची नावे जनसामान्यांच्या वापरात येताना उच्चार करण्यास सोपे होण्यासाठी अपभ्रंश होऊन वापरात येतात.

सात आसरा हे सप्त अप्सरा चे अपभ्रंश झालेले उच्चारण आहे. ह्या सात आसरा ( सप्त अप्सरा) जल साठ्याच्या जागी आढळतात कारण अप्सराना पृथ्वीवर जलक्रिडा करण्याशिवाय शिवाय काय प्रिय असणार ?

जसे कान्हा ला आपण प्रेमाने कान्होबा केले तसेच महेशाला म्हसोबा केले असणे सहज शक्य आहे.

..............................................................................

महा सुभा, सुभ्यातील महसूल गोळा करणारा अधिकारी, असे पुर्वी कोठेतरी वाचल्याचे आठवते.त्याचा अपभ्रंश होऊन म्हसोबा झाले असावे, (जमिनी चा मालक राजा ,देव म्हणून त्याचा प्रतिनिधी म्हसोबा ला पुजा असावे)

..............................................................................


Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

राम जैन धर्म भगवान्

Image
  राम   जैन   धर्म   भगवान्  दशरथ इक्ष्वाकु वंश के राजा थे जिन्होंने अयोध्या पर शासन किया था। उनके चार राजकुमार थे, राम, लक्ष्मण, भरत और शत्रुघ्न। जनक ने विदेह पर शासन किया। उनकी बेटी सीता का विवाह राम से हुआ था। रावण द्वारा सीता का अपहरण किया गया था, जो उसे अपने राज्य लंका ले गया था। सीता की खोज के दौरान, राम और लक्ष्मण सुग्रीव और हनुमान से मिलते हैं। सुग्रीव, वानर कबीले के राजा को अपने भाई वली (जो बाद में जैन भिक्षु बन गए और मोक्ष प्राप्त किया) द्वारा किष्किन्धा के सिंहासन से हटा दिया गया। राम और लक्ष्मण ने सुग्रीव को उसका राज्य वापस दिलाने में मदद की। उन्होंने सुग्रीव की सेना के साथ लंका की ओर कूच किया। विभीषण, रावण के भाई ने उसे सीता को वापस करने के लिए मनाने की कोशिश की। हालांकि, रावण सहमत नहीं हुआ। विभीषण ने राम के साथ गठबंधन किया। राम और रावण की सेनाओं के बीच युद्ध हुआ था। लक्ष्मण अंत में रावण को मारते हैं (रामायण से विचलित होकर जहां नायक राम रावण को मारता है) और विभीषण लंका का राजा बन जाता है। राम और लक्ष्मण अयोध्या लौट आते हैं...
Read more

महर्षी कश्यप

Image
आंध्र प्रदेशातील कश्यप पुतळा कश्यप  हा वैदिक आणि हिंदू पौराणिक साहित्यात निर्देशिलेला एक सुविख्यात ऋषी होता. ब्रह्मदेवाच्या अष्टमानसपुत्रांपैकी एक असलेल्या  मरीचि ऋषींचा  तो पुत्र होता.  ( ऋषी मरीचि हे सप्तर्षिपैकी एक ऋषी मानले जातात आणि ब्रम्हदेवाचे मानस पुत्र आहेत. ऋषी कश्यप यांचे वडील आहेत.) दक्ष प्रजापतीच्या तेरा कन्यांशी याचा विवाह झाला होता  दक्ष प्रजापति क्यों नहीं चाहते थे कि सती का विवाह शिव से हो, पढ़िये 2 पौराणिक कथा अनिरुद्ध जोशी पुराणों के अनुसार दक्ष प्रजापति परमपिता ब्रह्मा के पुत्र थे, जो कश्मीर घाटी के हिमालय क्षेत्र में रहते थे। प्रजापति दक्ष की दो पत्नियां थीं- प्रसूति और वीरणी। प्रसूति से दक्ष की 24 कन्याएं थीं और वीरणी से 60 कन्याएं। इस तरह दक्ष की 84 पुत्रियां थीं। समस्त दैत्य, गंधर्व, अप्सराएं, पक्षी, पशु सब सृष्टि इन्हीं कन्याओं से उत्पन्न हुई। दक्ष की ये सभी कन्याएं, देवी, यक्षिणी, पिशाचिनी आदि कहलाईं। उक्त कन्याओं और इनकी पुत्रियों को ही किसी न किसी रूप में पूजा जाता है। सभी की अलग-अलग कहानियां हैं।   पहली कथा दक्ष प्रजापति ने अपनी...
Read more

चतुर्दश विद्या

वैदिक काळापसून गुरुशिष्य परंपरेमध्ये  चौदा विद्यांचे शिक्षण गुरुगृही मिळत असे. यात ४वेद, ६वेदांगे, पुराणे, धर्मशास्त्र, न्यायशास्त्र आणि मीमांसाशास्त्र यांचा समावेश होता.          अङानि वेदाश्चत्वारो मीमांसा न्यायविस्तरः।           धर्मशास्त्रं पुराणानि विद्याश्चैताश्चतुर्दश ।।     चार वेद - संपादन करा   १.ऋग्वेद  :   ऋक् म्हणजे देवतांची स्तुती वाचक मन्त्र होय. काही ऋचांचे मिळून सूक्ते होतात. यात एकूण १०२८ सूक्ते आहेत. शाकल,  बाष्कल, आश्वलायन, माण्डूकायन, शांखायन अशा ५ शाखा आहेत. २. यजुर्वेद : या वेदातील मन्त्रांना यजुस् म्हणतात. यजुर्मन्त्र यागानुक्रमानुसार एकत्र केलेले आहेत. यजुर्वेदाचे कृष्णयजुर्वेद व शुक्लयजुर्वेद हे दोन भेद आहेत. ३.सामवेद : सामवेदाद्वारे ऋचांचे छंदोबद्ध गायन केले जाते. जैमिनीय, कौथुम आणि राणायनीय या सामवेदाच्या शाखा आहेत. ४.अथर्ववेद : सर्वसामान्य मानवाच्या लौकीक स्थैर्यासाठी अथर्ववेदातील मन्त्रे आहेत. या वेदाच्या शौनक आणि पैप्पलाद ह्या दोन शाखा आहेत.   ...
Read more